Ondanks de grote vraag is er sprake van structurele leegstand van woningen, winkels, kantoren en ander vastgoed. In Nederland pakken maar weinig gemeenten dat actief op. In Vlaanderen hebben ze er iets op gevonden: een gemeentelijke belasting op lege panden. En dat werkt.
Volgens het CBS staan in Nederland 186.000 woningen administratief leeg, met een totale oppervlakte van ruim 20 miljoen vierkante meter. Plus nog 16 miljoen vierkante meter lege kantoren, winkels, bedrijfsgebouwen en ander vastgoed. Samen 36 miljoen vierkante meter in 226.000 verblijfsobjecten.
In Vlaanderen betalen eigenaren aan de gemeente belasting voor hun lege pand. Na het constateren van langdurige leegstand verstuurt de gemeente een belastingaanslag, die vijf jaar lang elk jaar hoger wordt. Veel eigenaren kiezen er dan snel voor om iets met hun pand te doen. In 2023 hadden 282 van de 300 Vlaamse gemeenten een leegstandbelasting. Antwerpen heft 2.800 euro in het eerste jaar; Mechelen 4.562 euro. In de praktijk vallen de belastinginkomsten voor gemeenten tegen, omdat de meeste eigenaren snel in actie komen. En dat was nu juist de bedoeling.
In Nederland hebben slechts ongeveer 25 gemeenten een leegstandsverordening. Het wordt weinig gebruikt omdat het gemeenten geld kost en capaciteit ontbreekt. De auteurs pleiten voor een leegstandbelasting naar Vlaams model, gekoppeld aan de onroerendezaakbelasting via een kleine aanpassing van de Gemeentewet. Met oplopende heffingsbedragen komen eigenaren er snel in actie: minder lege panden, minder verloedering en meer woningzoekenden onder dak.