Gemeenten en leegstand
Gemeenten vinden het belangrijk om leegstand tegen te gaan, maar in de praktijk zijn er weinig actief mee bezig. Uit de Evaluatie van de Leegstandwet (RIGO, 2024) blijkt dat de meeste gemeenten er geen prioriteit aan geven: het in kaart brengen van leegstand en er actief op sturen kost capaciteit die ze niet hebben. Dat verklaart ook waarom minder dan 10% van de gemeenten in Nederland een leegstandsverordening heeft ingevoerd. Binnen de kleine groep van gemeenten die wel een leegstandslijst bijhouden, leunen ze voornamelijk op inschrijving in de basisregistraties (BAG en BRP).
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) over leegstand
Volgens de VNG hebben alle gemeenten te maken met problematische leegstand, hoewel zij zich hier niet altijd bewust van zijn. Dit structurele probleem speelt bij alle vormen van vastgoed, zoals woningen, kantoren en winkels, en wordt beschreven als "dweilen met de kraan open".1
De VNG stelt dat de huidige data over leegstand vaak wankel is en dat gemeenten de omvang onderschatten door gebrekkige basisadministraties.
De VNG schreef in 2025 over het leegstandsregister en monitoring:2
"Om als gemeente een uitspraak te kunnen doen over (de noodzaak van een aanpak van) leegstand is goed inzicht essentieel. De meeste gemeenten hebben onvoldoende inzicht in de daadwerkelijke leegstand. Dat komt omdat er een verschil is tussen administratieve leegstand en werkelijke leegstand. Het vergt een behoorlijke inspanning om die cijfers boven tafel te krijgen. De ervaring in Amsterdam is bijvoorbeeld, dat bij inspecties (mede naar aanleiding van meldingen van omwonenden) woningen als leegstaand worden aangetroffen terwijl die niet uit de beschikbare data naar boven kwamen. CBS leegstandmonitor gebruikt cijfers die ongeveer een jaar achter de praktijk aanlopen. Daarnaast zijn de beschikbare data onvolledig en dat kun je er alleen uitfilteren door buiten te gaan kijken of panden al dan niet gebruikt worden. Naast beschikbare basisregistraties krijgt een gemeente dan bijvoorbeeld te maken met tweede woningen, met huishoudens die zich niet hoeven in te schrijven en met beperkingen vanuit de AVG."
Uit steekproeven blijkt dat de administratie in veel gevallen niet overeenkomt met de situatie in de praktijk. Daarbij komt dat gebouwen die deels leegstaan niet naar boven komen in de basisregistraties. Hierdoor kan een aanzienlijk deel van de leegstand buiten beeld blijven.
Benut lokale kennis
Er is veel kennis over leegstand, maar die wordt nauwelijks benut. Veel ervan is lokaal: omwonenden zien vaak als eerste wat er in hun straat en buurt gebeurt. VacantMap maakt die kennis bruikbaar door meldingen van inwoners te verzamelen en te combineren met redactioneel onderzoek. Zo blijft het niet bij losse meldingen, maar werken we toe naar geverifieerde dossiers.
Zo doen we precies wat de journalistiek zou moeten doen: signalen uit de maatschappij ophalen, verifiëren en duiden. VacantMap vormt daarmee de brug tussen inwoners, overheid en markt.
Door lokale kennis op een gestructureerde manier te verbinden met bestaande data ontstaat een rijker en betrouwbaarder beeld van leegstand. Dat helpt gemeenten om gerichter te prioriteren en hun capaciteit effectiever in te zetten.
Publieke betrokkenheid als kracht
Leegstand is nu vooral een administratief en juridisch dossier op het bord van de gemeente. Daardoor blijft het voor inwoners grotendeels onzichtbaar. Dat beperkt zowel het begrip voor het probleem als het draagvlak voor maatregelen. Beleid zonder publieke betrokkenheid mist de aansluiting met inwoners.
Wanneer leegstand publiek zichtbaar en bespreekbaar wordt, ontstaat een gedeeld beeld en groeit het besef dat het om een collectief ruimtelijk vraagstuk gaat. VacantMap helpt gemeenten niet alleen om leegstand beter in beeld te krijgen, maar ook om die informatiekloof tussen inwoners en overheid te verkleinen. Zo verschuift leegstand van een ambtelijk dossier naar een gedeelde maatschappelijke opgave — en versterkt zowel de informatiepositie van de gemeente als de betrokkenheid van inwoners.
Wat VacantMap gemeenten oplevert
Meer inzicht in leegstand
Bestaande registraties aanvullen
Herbestemming ondersteunen
Betrokkenheid van inwonersVan inzicht naar invulling
Het in kaart brengen van leegstand is geen einddoel, maar een startpunt. Door leegstand te verbinden aan mogelijke vormen van tijdelijk of toekomstig gebruik ontstaat een systeem dat niet alleen registreert, maar ook beweging stimuleert. Publieke betrokkenheid en publiek zicht op leegstand opent de deur naar een constructieve dialoog over hergebruik en lokale oplossingen — waarin verandering vaker ontstaat vanuit samenwerking dan via handhaving.
VacantMap vervangt bestaande instrumenten niet, maar voegt een laag toe die het systeem completer en responsiever maakt. VacantMap is geen marktplaats of tijdelijk onderzoeksproject, maar een onafhankelijk onderzoeksjournalistiek platform dat publieke signalen, openbare data en redactioneel onderzoek samenbrengt om leegstand te onderzoeken en daarover te publiceren.
Benieuwd wat VacantMap voor uw gemeente kan betekenen?
Neem contact met ons op. We vertellen u er graag meer over.