Leegstand in de Achterhoek

Verklaringen voor hoge leegstand

De textielindustrie in de Achterhoek verdween grotendeels in de jaren zestig — goed voor zo'n 30.000 verloren banen — maar de decennia daarna groeide de metaal-, elektro- en chemische industrie in de regio juist door. Vandaag is de maakindustrie er nog altijd goed voor ongeveer een kwart van de banen, een relatief sterke economische basis. De officiële krimpregio-status van de Achterhoek gaat dan ook vooral over bevolkingsontwikkeling — vergrijzing en het vertrek van jongeren naar de steden — en niet over een doorlopende industriële neergang. Van de leegstaande gebouwen in de Achterhoek stond 42% een jaar eerder ook al leeg, en van het leegstaande vloeroppervlak zelfs 49% — beide ruim boven het Gelderse provinciegemiddelde: een gestaag opeenstapelend overschot aan met name verouderde bedrijfs- en agrarische bebouwing in een regio waar de bevolking niet meegroeit.

Ook in het centrum van Doetinchem, de grootste kern van de Achterhoek, is dat zichtbaar: 11,7% van de verkooppunten staat er leeg (Locatus, 2024) — hoger dan het Gelderse gemiddelde en in lijn met een regio waar leegstand vooral hardnekkig is, niet uitzonderlijk hoog.

Vooruitblik

Het aantalcijfer van de Achterhoek plaatst de regio niet in de landelijke top; het structurele aandeel wel. Dat de regio economisch weerbaarder is dan het krimplabel doet vermoeden, verandert niets aan die onderliggende demografische opgave — en daarmee aan de langzame maar gestage opbouw van leegstand.

Toch groeit de Achterhoek, zij het langzaam: sinds 2000 kwamen er ruim 14.000 inwoners bij (+3,6%), en het aantal huishoudens neemt de komende decennia naar verwachting met ruim 7% verder toe — bescheiden cijfers vergeleken met de rest van Nederland, maar niet de aanhoudende leegloop die het woord "krimpregio" soms doet vermoeden. Die groei is bovendien ongelijk verdeeld: ze concentreert zich vooral in en rond grotere kernen als Doetinchem, terwijl de kleinste dorpen wél te maken hebben met een dalend en vergrijzend inwonertal. Daar raken voorzieningen het eerst onder druk — winkels, scholen en het openbaar vervoer verdwijnen, en wie achterblijft, kan geïsoleerd raken. Sommige gemeenten proberen dat op te vangen met dorpshubs die de belangrijkste dagelijkse voorzieningen — supermarkt, huisarts, basisschool — op één plek clusteren.

Wat de Achterhoek verder uniek maakt, is de lange grens met Duitsland: Aalten, Oost Gelre en Winterswijk grenzen er alle drie aan, en Winterswijk wordt zelfs aan drie kanten door Duits grondgebied omsloten. In Dinxperlo gaat dat nog verder: het dorp vormt met het Duitse Suderwick een tweelingdorp waar de grens dwars door één straat loopt — de ene kant is Duits, de andere Nederlands. Diezelfde grensstreek was ooit het hart van de Achterhoekse textielindustrie, in plaatsen als Aalten, Bredevoort en Winterswijk, tot de concurrentie uit lagelonenlanden er na de Tweede Wereldoorlog een einde aan maakte — dezelfde neergang die hierboven al aan bod komt.

Precies in die kleine, verspreide kernen is het perspectief van inwoners onmisbaar. Een leegstaand winkelpand of een schuur die achter een boerderij dichtgaat, komt in Doetinchem sneller in beeld dan in een dorp van een paar honderd inwoners — terwijl het daar, met minder voorzieningen om op terug te vallen, juist harder aankomt. Daarom is het belangrijk om leegstand te melden.