Leegstand in Gelderland

Variaties in leegstand

De hoogste percentages liggen niet in de grote steden, maar in het rivierengebied: West Maas en Waal (3,5%) en Tiel (3,4%) in de Bommelerwaard en Betuwe, van oudsher fruitteeltgebied met boomgaarden en fruitverwerkende bedrijvigheid die de afgelopen decennia deels wegtrok of juist flink opschaalde, waardoor lokale bewaar- en verwerkingspanden overbodig raakten. In de Achterhoek, een officieel erkende krimpregio, ligt de zichtbare leegstand juist relatief laag — Winterswijk heeft met 1,1% zelfs het laagste percentage van de hele provincie — al speelt daar wel een andere opgave: leegkomende agrarische bebouwing die niet in de standaardcijfers over woningen en winkels naar voren komt.

Aan de andere kant van het spectrum staat de Veluwe: met 2,0% een van de laagste COROP-cijfers van het land, al is dat cijfer om een heel andere reden vertekend dan dat van de Achterhoek. Het gebied kent een van de grootste concentraties vakantieparken van Nederland, en recreatiebungalows die volgens de Basisregistratie Personen niemand als vaste bewoner hebben, tellen gewoon mee als leegstand — ook als ze feitelijk grotendeels bezet zijn.

Waarom de cijfers zo uiteenlopen

In de Achterhoek verdween de textielindustrie grotendeels in de jaren zestig, maar de metaal- en elektro-industrie groeide er de decennia daarna juist door — vandaag is de maakindustrie er nog altijd goed voor ongeveer een kwart van de banen. De officiële krimpregio-status van de Achterhoek gaat dan ook vooral over bevolkingsontwikkeling (vergrijzing, vertrek van jongeren) dan over aanhoudende industriële neergang, al is de zichtbare woning- en winkelleegstand er dankzij actief beleid inmiddels relatief laag. In het rivierengebied ligt de oorzaak dichter bij de agrarische sector zelf: schaalvergroting en concurrentie van import maakten lokale bewaar- en verwerkingspanden overbodig, wat meespeelt in de relatief hoge leegstand van gemeenten als Tiel en West Maas en Waal.

Gelderland kent daarmee drie verschillende leegstandslogica's naast elkaar: hardnekkige structurele leegstand in het rivierengebied, grotendeels onzichtbare agrarische leegstand in de Achterhoek, en een schijnbaar laag cijfer op de Veluwe dat vooral een registratie-effect van recreatiewoningen is.

Beleid en programma's

Gelderland is de provincie met het bekendste regionale subsidieprogramma voor leegstand: SteenGoed Benutten. Via dit fonds ondersteunt de provincie gemeenten en eigenaren bij het herbestemmen, transformeren of slopen van beeldbepalende of verpauperde panden in het buitengebied, met subsidiebedragen die per traject kunnen oplopen tot enkele tonnen en een totaalbudget van meerdere miljoenen euro's per subsidieronde. Daarnaast krijgt de Achterhoek als krimpregio extra rijks- en provinciale middelen voor woningbouwsanering en leefbaarheid, gericht op het proactief slopen van overtollige woningvoorraad in plaats van wachten tot panden verkrotten.

Vooruitblik

Gelderland laat zien dat leegstand niet alleen een stedelijk vraagstuk is: de hoogste percentages liggen in het rivierengebied, en de agrarische leegstand in de Achterhoek is in de officiële cijfers nauwelijks zichtbaar. SteenGoed Benutten biedt een concreet instrument, maar de opgave in het buitengebied blijft omvangrijker dan de CBS-cijfers over woningen en winkels laten zien.

Gelderland groeit ondertussen stevig door: sinds 2000 kwamen er ruim 254.000 inwoners bij, en het aantal huishoudens neemt de komende decennia naar verwachting met bijna 14% verder toe. Die groei is niet gelijk verdeeld — de Veluwe en het gebied rond Arnhem-Nijmegen groeien het hardst, terwijl de Achterhoek juist met vergrijzing en bevolkingsdaling te maken heeft. Precies die tweedeling maakt een actueel beeld van leegstand in de hele provincie waardevol.

Daarom is het belangrijk om leegstand te melden: agrarische leegstand in het buitengebied van de Achterhoek is in de officiële cijfers nauwelijks zichtbaar, en een subsidieregeling als SteenGoed Benutten kan alleen helpen bij panden die ook daadwerkelijk in beeld zijn. Een actuele melding van bewoners of de redactie brengt die panden alsnog op de kaart.