Verklaringen voor hoge leegstand
Een deel van de Veluwse "leegstand" wijkt af van het beeld in stedelijke regio's: het gebied kent een van de grootste concentraties vakantieparken van Nederland — tientallen parken van aanbieders als Roompot, Landal en Center Parcs — en recreatiebungalows die volgens de Basisregistratie Personen niemand als vaste bewoner hebben, tellen in de CBS-cijfers mee als leegstand, ook als ze feitelijk grotendeels bezet zijn. Dat maakt het aantalcijfer van 2,0% moeilijker één-op-één te vergelijken met een stedelijke regio dan het lijkt.
Toch is leegstand in de kernen zelf wel degelijk voelbaar. In het centrum van Apeldoorn staat 16,7% van de verkooppunten leeg, in Harderwijk 9,5% en in Barneveld 8,3% (Locatus, 2024) — Apeldoorn springt er dus duidelijk negatief uit, een heel ander beeld dan het lage COROP-cijfer van de regio als geheel doet vermoeden.
Tegelijk groeit de Veluwe hard. Apeldoorn groeit van 165.000 naar minstens 180.000 inwoners en heeft daarvoor tot 2040 zo'n 12.500 nieuwe woningen nodig; ook Ede, Barneveld en Harderwijk hebben elk duizenden woningen in de planning. Die groeidruk staat in schril contrast met de leegstaande recreatiewoningen en winkelpanden hierboven — precies het soort spanning tussen woningnood en leegstand die ook elders in dit dossier terugkomt.
Daarnaast ligt de Veluwe middenin een van de grootste Natura 2000-gebieden van Nederland, met alle stikstofgevolgen van dien. Veehouderijen binnen 2,5 kilometer van het gebied kunnen via de landelijke stoppersregeling (Vbr) vrijwillig stoppen, met een vergoeding van 110% van de stalwaarde en een sloopbijdrage van €45 per vierkante meter. Bedrijven die stoppen, laten stallen en schuren achter — vrijkomende agrarische bebouwing die de reguliere CBS-cijfers over woningen en winkels niet meetellen.
Veel van deze leegstand blijft daardoor buiten beeld: gemeenten kunnen niet overal tegelijk kijken, en gedeeltelijke leegstand — een leeg deel van een bedrijventerrein, een leegstaande verdieping in een verder gewoon pand — komt in de jaarlijkse CBS-telling al helemaal niet naar voren.
Vooruitblik
Voor de Veluwe geldt sterker dan voor de meeste regio's dat het officiële leegstandscijfer een deel van de werkelijkheid mist — niet omdat de methode fout is, maar omdat het gebied een oneigenlijk hoog aandeel recreatiewoningen kent.
Juist in een regio die zo hard groeit en zo divers is — natuurgebied, groeikernen en landbouwtransitie tegelijk — is het perspectief van inwoners onmisbaar. Zij zien wat er in hun eigen dorp of wijk daadwerkelijk leegstaat, ook als dat nooit in een landelijk cijfer terechtkomt. Daarom is het belangrijk om leegstand te melden.
