Zeist stond lang bekend als een van de sterkere winkelharten van de regio, met een mix van ketens en zelfstandige speciaalzaken. Inmiddels ligt de winkelleegstand duidelijk boven wat als gezond geldt, en de gemeente probeert het centrum compacter te maken en leegstaande winkels naar wonen om te zetten.
De gemeente zet al jaren in op een compacter centrum. Lege winkels aan de Slotlaan worden in toenemende mate opnieuw gevuld of krijgen een andere functie, waaronder wonen. Voor ondernemers die willen verhuizen stelde de gemeenteraad in 2016 een transformatie- en verplaatsingssubsidie beschikbaar. Actief transformatiebeleid voert Zeist echter niet: de gemeente staat er wel voor open, maar stuurt er niet op aan.
Wat Zeist illustreert, is hoe een ogenschijnlijk technische regel een transformatie kan blokkeren. In Zeist geldt de parkeernorm als harde eis: zonder extra parkeerplaatsen geen nieuwe woningen. In een historisch gegroeid centrum, waar bij een winkelpand zelden ruimte is om parkeerplaatsen toe te voegen, betekent dat in de praktijk dat ombouwen naar wonen vaak niet uit kan. Landelijk onderzoek naar gemeenten waar hoge woningnood en veel winkelleegstand samenvallen, wijst dit type norm aan als een terugkerend obstakel.
De grootste leegstand in Zeist zit niet in de winkelstraat, maar in de kantoren. Langs de Utrechtseweg ligt een groene kantorencorridor, met kantoren in oude villa's en landgoederen en grote organisaties zoals Achmea, de KNVB en het Wereld Natuur Fonds. Dat kantoren van gebruiker wisselen laat zich hier direct voelen: toen Triodos Bank vertrok, kwam bijvoorbeeld een markant kantoorpand vrij.
Zolang de parkeernorm als harde eis geldt, blijft de transformatiepotentie in het centrum van Zeist grotendeels op papier bestaan. De politieke discussie gaat daarom niet alleen over leegstand, maar over de vraag welke norm zwaarder weegt: parkeren of wonen. Ondertussen is het waardevol om bij te houden welke panden werkelijk leegstaan, want dat maakt zichtbaar hoeveel woonruimte er precies wordt gemist.
Loop je al maanden langs een leegstaand winkel- of kantoorpand waar niks mee gebeurt? Staat er een woning bij jou in de buurt al een eeuwigheid leeg? Door leegstand hier te melden, krijgen we een beter beeld van de leegstand en kunnen we sneller nieuwe invullingen vinden.
VacantMap fungeert als een onafhankelijk publiek informatie- en meldpunt om leegstand in Zeist in kaart te brengen, verloedering tegen te gaan en actieve burgerparticipatie te stimuleren.
Op de kaart van VacantMap staan meldingen van leegstand, aangevuld met redactioneel onderzoek.
Leegstand in andere steden
