Opzet van het onderzoek
Tussen juli en november 2026 heeft VacantMap alle 342 Nederlandse gemeenten dezelfde zes vragen voorgelegd over de manier waarop zij leegstand registreren, monitoren en beleidsmatig aanpakken. In de onderzoeksjournalistiek wordt deze methode ook wel een vragenronde genoemd. Omdat iedereen dezelfde vragenlijst krijgt, wordt het mogelijk om antwoorden te vergelijken en patronen, uitschieters of hiaten zichtbaar te maken.
De vragenlijst is hier te zien.
Respons
Van de 342 gemeenten beantwoordden 287 gemeenten (84%) de vragen inhoudelijk. Alle percentages zijn berekend over deze 287 gemeenten, tenzij anders vermeld. De percentages zijn afgerond op hele procenten.
Ter vergelijking: bij de landelijke evaluatie van de Leegstandwet in 2024 vulden 68 gemeenten de vragenlijst in, een respons van 20%. De onderzoekers noemden die respons beperkt en waarschuwden dat de resultaten daardoor niet representatief waren voor alle gemeenten. Als mogelijke verklaring gaven zij dat de leegstandsaanpak binnen gemeenten vaak op verschillende plaatsen in de organisatie is belegd, waardoor er niet altijd één persoon is die de vragenlijst kan beantwoorden.
Interpretatie van de antwoorden
De antwoorden in dit onderzoek zijn zelfrapportage: gemeenten beschrijven hun eigen werkwijze en situatie.
Gemeenten kunnen verschillende definities, registratiesystemen en werkwijzen hanteren. De antwoorden kunnen daardoor per gemeente en per respondent verschillend zijn geïnterpreteerd.
Dat zien we bijvoorbeeld terug in reacties waarin alleen de leegstand van gemeentelijk vastgoed wordt toegelicht, terwijl onze vragen betrekking hadden op alle leegstand binnen de gemeente. Ook kan de functie van de ambtenaar die de vragen beantwoordt invloed hebben op het antwoord. Een medewerker van de afdeling Wonen kan bijvoorbeeld vooral informatie geven over woningen, een medewerker van Economische zaken geeft toelichting over de leegstand van winkels in het centrum, terwijl een medewerker van Belastingen eerder vanuit WOZ-registraties redeneert en een medewerker van Handhaving vanuit toezicht en handhavingsverzoeken.
In beweging
Bij een deel van de gemeenten is het beeld in beweging. Elf gemeenten schrijven in hun antwoord dat zij leegstandsbeleid voorbereiden of daarvoor een traject starten; acht daarvan noemen een leegstandsverordening. Drie gemeenten onderzoeken of een verordening meerwaarde heeft.
Verder tellen we ook afspraken in de coalitieakkoorden 2026-2030, aangenomen moties en amendementen, raadsbesluiten en collegebrieven. Toezeggingen van het college of een wethouder tellen niet mee; die staan wel apart in het overzicht. Zo komen we op een totaal van ten minste 44 gemeenten voor de leegstandsverordening en ten minste 58 voor een leegstandsheffing; samen 89 gemeenten. Per gemeente zijn de letterlijke woorden en de bron vastgelegd.
De raadsstukken zijn doorzocht via Open Raadsinformatie. Die bron is na half juli 2026 onvolledig, waardoor besluiten bij de begrotingen van het najaar van 2026 kunnen ontbreken; daarom spreken we van 'ten minste'.
Nog eens zeven gemeenten zetten concrete eerste stappen. Almere schreef dit jaar voor het eerst eigenaren van leegstaande woningen aan: 458 brieven, als waarschuwing dat zij het jaar daarop een aanslag leegstandsheffing kunnen verwachten. Hulst stuurt brieven aan eigenaren om de reden van leegstand te achterhalen. Amersfoort (februari 2026) en Rijswijk (april 2026) stelden onlangs een leegstandsverordening vast; Amersfoort informeerde eigenaren van langdurig leegstaande woningen en richtte een meldpunt in, Rijswijk richt een register in voor de melding van langdurige leegstand. Terschelling werkt aan een plan van aanpak, Utrechtse Heuvelrug, dat sinds 2020 een leegstandsverordening heeft, zit volgens eigen zeggen nog in een verkennende fase en Maasgouw werkt met de regionale ontwikkelingsmaatschappij aan een dataset voor bedrijventerreinen.
Daarnaast werkt het kabinet aan een aanscherping van de Leegstandwet. De antwoorden geven de stand van zaken weer op het moment van beantwoording (juli–november 2026). Bij deze gemeenten kan de praktijk inmiddels verder zijn dan uit hun antwoord blijkt, en dezelfde vragen kunnen in 2027 tot andere antwoorden leiden.
Wat verstaan we onder een registratie?
De vraag of een gemeente over een registratie van leegstand beschikt, is bewust breed geformuleerd. Gemeenten konden daardoor hun eigen systematiek en werkwijze toelichten.
De ene gemeente baseert het overzicht bijvoorbeeld op gegevens uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en Basisregistratie Personen (BRP), terwijl een andere gemeente gebruikmaakt van belastingregistraties (WOZ), een eigen bestand of een combinatie van meerdere bronnen.
Relatief weinig gemeenten interpreteerden de vraag als een vraag naar een formeel leegstandsregister in de zin van de Leegstandwet. In dit onderzoek gebruiken we ‘registratie van leegstand’ daarom als verzamelbegrip voor de verschillende manieren waarop gemeenten leegstaande panden, locaties of gebouwen registreren.
In theorie houdt iedere gemeente in de Basisregistratie Personen (BRP) bij wie waar staat ingeschreven. Door die gegevens naast de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) te leggen, kan een gemeente achterhalen op welke woonadressen niemand staat ingeschreven. Voor bedrijfspanden houdt de afdeling belastingen, of de belastingsamenwerking waarbij de gemeente is aangesloten, bij voor welke adressen er geen gebruiker geregistreerd staat (voor het heffen van de onroerendezaakbelasting). Je kunt dus stellen dat iedere gemeente wel iets ‘registreert’.
Deze registraties zijn van oorsprong niet bedoeld om leegstand bij te houden, maar kunnen zich daar wel voor lenen. Een adres zonder inschrijving is niet altijd leeg, en een pand met een inschrijving niet altijd in gebruik. Daarom vroegen we of gemeenten een registratie van leegstaande panden bijhouden, en niet of zij over gegevens beschikken waarmee dat zou kunnen.
Voor de totalen hebben we elk antwoord ingedeeld als 'wel' of 'geen' registratie. Daarbij volgen we het antwoord van de gemeente zelf. Zegt een gemeente dat zij geen registratie bijhoudt, dan telt zij als 'geen registratie', ook als zij erbij schrijft dat zij gegevens uit de basisregistraties zou kunnen opvragen. Antwoordt een gemeente met 'ja' of 'gedeeltelijk', dan telt zij als 'wel registratie'.
Een registratie die alleen het eigen vastgoed van de gemeente omvat, telt niet mee. Onze vragen gingen over alle leegstand binnen de gemeente.
Niet elke gemeente antwoordde met ja of nee. In die gevallen kijken we naar wat de gemeente beschrijft. Houdt zij in de praktijk bij welke panden leegstaan, bijvoorbeeld door BAG- en BRP-gegevens met elkaar te vergelijken, met een eigen lijst of via de WOZ-administratie, dan telt dat als registratie. Noemt een gemeente alleen een mogelijkheid, een plan voor de toekomst of de landelijke leegstandsmonitor van het CBS, dan telt dat niet als registratie. Iedere gemeente heeft vóór publicatie een overzicht van haar antwoorden ontvangen, met de mogelijkheid om die te corrigeren.
Ook bij de meldingen van inwoners en het aanschrijven van eigenaren volgen we het antwoord van de gemeente zelf. Sommige gemeenten die 'nee' antwoorden, pakken een melding wel op als die binnenkomt; wie de antwoorden zelf wil nalopen, vindt ze per gemeente op het dashboard.
Capaciteit
De genoemde capaciteit in fte (fulltime-equivalent) moet met terughoudendheid worden geïnterpreteerd. In de vragenlijst is gevraagd om een globale inschatting of orde van grootte. Gemeenten rekenen capaciteit verschillend toe en leegstandsbeleid en/of monitoring is vaak onderdeel van een breder takenpakket.
Een medewerker die aangeeft dat er 0,5 fte beschikbaar is voor leegstand, houdt zich doorgaans ook bezig met andere taken, zoals vergunningverlening, handhaving of belastingen. De genoemde fte’s zijn zelf gerapporteerde schattingen van respondenten en geen onafhankelijk vastgestelde meting van de beschikbare capaciteit.
Non-respons
De 55 gemeenten die de vragen niet inhoudelijk hebben beantwoord, zijn niet meegenomen in de resultaten. Daardoor kan het onderzoek niet zonder meer worden beschouwd als een representatieve inventarisatie van alle Nederlandse gemeenten. We weten niet of gemeenten die niet reageerden systematisch verschillen van gemeenten die wel reageerden.
Daarom doen we geen uitspraken over de situatie bij de 55 niet-respondenten.
Geen oordeel over gemeentelijk beleid
Dat een gemeente geen registratie van leegstand bijhoudt, betekent niet automatisch dat zij niets tegen leegstand onderneemt. Gemeenten beschikken over een breed palet aan instrumenten en kunnen hun aanpak richten op specifieke vormen van leegstand.
In een winkelcentrum kan een gemeente bijvoorbeeld een centrum- of transformatiemanager aanstellen of samenwerken met een winkeliersvereniging. Een gemeente kan zelf grond of panden opkopen en ontwikkelen tot woningen of nieuwe maatschappelijke functies. Op bedrijventerreinen wordt vaak samengewerkt met ondernemersverenigingen of parkmanagement die zicht hebben op vrijkomende panden. Op het gebied van wonen hebben gemeenten afspraken met lokale woningcorporaties, waarin leegstand en doorstroming aan de orde kunnen komen.
Een conclusie dat gemeenten niets tegen leegstand doen op basis van dit onderzoek, is daarom niet gerechtvaardigd. Het onderzoek brengt vooral in beeld hoe gemeenten leegstand registreren, monitoren en signaleren en welke capaciteit zij daarvoor aangeven beschikbaar te hebben.
Dit onderzoek spreekt geen oordeel uit over de vraag of gemeenten hun instrumenten voldoende gebruiken of hun aanpak effectief is. Het doel is inzicht te geven in de soorten registraties, de manier waarop zij leegstand in beeld brengen en hoe zij daarmee omgaan.
Aantallen geregistreerde panden
De door gemeenten opgegeven aantallen geregistreerde panden zijn geen schatting van de totale leegstand in Nederland en mogen ook niet als zodanig worden gelezen.
In de vragenlijst is gevraagd om een indicatief aantal of bandbreedte. Het gaat om de aantallen die gemeenten zelf hebben opgegeven. Gemeenten registreren bovendien niet allemaal dezelfde typen vastgoed en gebruiken niet allemaal dezelfde methode.
De ene gemeente telt alleen woningen, de andere ook winkels, kantoren en maatschappelijk vastgoed. De ene gemeente put uit landelijke gegevens, de andere uit een eigen registratie. Daarnaast heeft een aanzienlijk deel van de gemeenten geen aantal opgegeven.
De aantallen zijn daarom niet zonder meer vergelijkbaar tussen gemeenten en kunnen niet worden gebruikt om vast te stellen welke gemeente de meeste leegstand heeft.
Onderzoekers van de KU Leuven stelden bij het Vlaamse leegstandsregister vast dat een hoog aantal geregistreerde panden ook kan samenhangen met een actief registratie- en handhavingsbeleid. Een omvangrijke registratie hoeft dus niet te betekenen dat een gemeente relatief veel leegstand heeft; het kan ook betekenen dat de gemeente relatief veel leegstand registreert.
Controle en correcties
Voor publicatie zijn de antwoorden die op het dashboard zijn opgenomen aan iedere gemeente voorgelegd. Gemeenten kregen daarbij de mogelijkheid om feitelijke onjuistheden of onvolledigheden te corrigeren.
Correcties kunnen ook na publicatie worden gemeld via info@vacantmap.com. Feitelijke correcties worden verwerkt en bij de betreffende gemeente vermeld.