Transformatie en hardnekkige plintleegstand
Nijmegen weet hoe het industrieel erfgoed een nieuw leven geeft. Het Honigcomplex en het NYMA-terrein zijn getransformeerd tot bruisende culturele en ondernemershubs. Met de ontwikkeling van Waalfront en het Stationsdistrict wordt hard gewerkt aan nieuwe woonruimte. Maar buiten die grote projecten speelt een ander verhaal. In winkelstraten net buiten het centrum en in wijkwinkelcentra in Dukenburg en Lindenholt neemt leegstand toe. Zelfs in populaire wijken als Bottendaal, Nijmegen-Oost en het Willemskwartier komt het voor dat woningen en bedrijfsruimten langdurig leegstaan.
Papieren leegstand versus echte leegstand
Nijmegen heeft nog geen leegstandsverordening met automatische meldplichten zoals Randstedelijke gemeenten. De gemeente investeerde wel in een ambtelijke studie: van de ruim 2.700 woningen die administratief als onbewoond geregistreerd stonden, bleken er in werkelijkheid circa 1.280 echt leeg te staan. De rest was papieren leegstand: voornamelijk veroorzaakt door internationale studenten en expats die zich niet correct in- of uitschrijven in de BRP.
Het college trok hieruit lang de conclusie dat de hardnekkige leegstand rond de 2% schommelt, een percentage dat als gezonde frictieleegstand wordt beschouwd in een dynamische studentenstad. Harde dwingende maatregelen waren volgens hen niet nodig. Die redenering stuit in de raad op toenemende politieke weerstand.
Roep om ingrijpen
De linkse fracties, PvdA, GroenLinks, SP en Partij voor de Dieren, willen dat de gemeente ingrijpt. Na een landelijke wetswijziging die gemeenten toestaat een lokale leegstandsheffing op te leggen bij woningen die langer dan een jaar leegstaan, eisen zij dat Nijmegen dit instrument zo snel mogelijk activeert. Als grondslag voor de hoogte van de heffing stellen zij de WOZ-waarde voor.
Ook is er kritiek in de raad. Een extra heffing zou een te zwaar administratief instrument zijn, terwijl de hardnekkige leegstand feitelijk laag is. Vastgoed Belang wijst er op dat langdurige leegstand in Nijmegen vaak wordt veroorzaakt door stroperige vergunningsprocedures van de gemeente zelf: bijvoorbeeld bij transformaties en woningsplitsingen.
Naast de heffing verschuift de discussie ook naar actieve grondpolitiek. Naar aanleiding van het afstoten van vastgoed door instellingen als de HAN debatteert de raad of de gemeente zelf proactief leegstaande panden moet opkopen, om te voorkomen dat projectontwikkelaars op grondwaardestijgingen gaan speculeren en in plaats daarvan ruimte te maken voor sociale woningbouw of collectieve wooninitiatieven.
Vooruitblik
Het college onderzoekt de invoering van een leegstandsheffing op WOZ-basis, met het oog op mogelijke invoering in 2027. Vervolgens is het de vraag of de ambtelijke organisatie de nieuwe taken voldoende tot uitvoering kan brengen.
De gemeente stimuleert de aanpak van leegstand, maar om écht effectief te handhaven en eigenaren aan te sporen tot actie (zoals tijdelijke verhuur of transformatie), is actuele informatie uit de wijken en betrokkenheid van inwoners onmisbaar.
Het Nijmeegse leegstandsdebat richt zich vrijwel uitsluitend op woningen. Ruim een derde van het vastgoed in de stad, zo'n 34%, is niet-woningbouw: kantoren, winkels en bedrijfspanden. Die commerciële categorie blijft in beleid en monitoring grotendeels buiten beeld.
