Pionierstad met een kantorenprobleem
De cijfers zijn niet mals. Almere heeft een van de hoogste percentages kantoorleegstand van Nederland, schommelend rond de 20%. In de zakelijke districten rondom Almere Centrum en in kantoorparken in Almere Stad en Buiten staan tienduizenden vierkante meters stof te happen. Dat is geen tijdelijk probleem. Het is een structurele erfenis van bouwdrift in een tijdperk dat hybride werken nog niet bestond. In 2022 schreef Colliers ook al over onzichtbare leegstand, waar kantoren op papier in gebruik zijn, maar in werkelijkheid vaak leeg blijven. De afgelopen jaren zien we dit in toenemende mate doordat de vanzelfsprekendheid van werken op kantoor langzaam verdwijnt. Deze onzichtbare leegstand (volgens Colliers zo'n 6%) komt nog eens bovenop de 20% waar Almere al mee te maken heeft.
Tegelijkertijd kampen de oudere wijkcentra van Almere Haven en Almere Buiten met leegstand. Winkelpanden staan vaker leeg, de aanloop verdwijnt en de sociale functie van buurtcentra wordt minder. In de woonwijken zijn honderden woningen administratief onbewoond: afhankelijk van de meetmethode gaat het om 400 tot 1.500 adressen.
Een leegstandsbelasting als primeur
Almere loopt voorop met een fiscale aanpak die de meeste andere steden nog onderzoeken. Eind 2025 besloot de gemeente gebruik te maken van nieuwe landelijke wetgeving: vanaf 2027 komt er een actieve leegstandsbelasting op woningen die langer dan een jaar onverklaarbaar leegstaan. De gemeente hoopt met deze maatregel de huidige 400 leegstaande woningen terug te dringen en de woningvoorraad te vergroten, met een verwachte netto-opbrengst van 150.000 euro per jaar. Niet de inkomsten zijn het doel, maar de prikkel om in actie te komen.
Voor kantoortransformatie kiest Almere een andere weg: faciliteren en verleiden. Het paradepaardje is project De Verbinding aan de Wisselweg, een grootschalig leegstaand kantorencomplex in het centrum dat wordt omgebouwd tot een nieuwe inclusieve stadswijk. De gemeenteraad nam de projectopdracht medio 2025 aan, met als doel vanaf 2026-2027 te starten met de bouw.
Bouwen en groeien
De prognoses voorspellen dat Almere richting 2050 nog eens met 50% groeit. De stad heeft de opdracht gekregen om fors bij te bouwen: op korte termijn meer dan 10 procent erbij ten opzichte van de huidige voorraad. Maar onderzoekers waarschuwen dat Almere daarmee het risico loopt over tien jaar een nieuw leegstandsprobleem te creëren. Als de stad louter vierkante meters uit de grond stampt zonder te investeren in bereikbaarheid en lokale voorzieningen als cultuur en onderwijs, verliest Almere haar aantrekkingskracht.
Vooruitblik
De leegstandsheffing op woningen is een primeur, maar ook een paradox. Almere groeide op de belofte van het kantorenlandschap, en draagt nu de erfenis van dat bouwoptimisme in verlaten parkeerterreinen en leegstaande hoogbouw. Toch richt het nieuwe beleid zich op 400 leegstaande woningen. De tienduizenden vierkante meters kantoor- en winkelruimte, samen goed voor zo'n 32% van al het vastgoed in de stad, vallen buiten het handhavingskader. Dat is geen toeval; dat is een politieke keuze.
De kantorenleegstand, het grootste leegstandsvraagstuk, wordt overgelaten aan de markt. Door hoge rente, onzekerheden en stijgende bouwkosten staan veel transformatieprojecten op een laag pitje. Zolang commercieel vastgoed buiten het handhavingskader valt, blijft de grootste leegstandsader van Almere grotendeels ongemoeid.
