Leegstand in Haarlem

De Koepel en het Kleverpark

Haarlem weet hoe het complexe locaties nieuw leven geeft. De voormalige koepelgevangenis, De Koepel, is omgebouwd tot een hub voor onderwijs, cultuur en ondernemerschap. In Schalkwijk Midden veranderen verouderde kantoorlocaties in een moderne stadswijk. Dat zijn geen kleine ingrepen. Het zijn bewuste keuzes om de bestaande voorraad te benutten in plaats van alleen uit te breiden.

Maar in de historische binnenstad en de omliggende wijken, het Kleverpark, de Amsterdamse Buurt, de Leidsebuurt, blijven bovenwoningen al jaren onbewoond als opslagruimte, omdat het realiseren van een eigen opgang te complex of te kostbaar is. In aanloopstraten en wijkwinkelcentra blijven plinten leeg.

Leegstandsverordening

Haarlem beschikt sinds eind 2022 over een actieve leegstandsverordening met een meldplicht na zes maanden. Voor woningen en kantoren geldt de verordening overal in Haarlem, voor winkels alleen in het centrum. Wie niet meldt, krijgt te maken met een progressief boetestelsel: van minimaal 500 tot maximaal 7.500 euro per overtreding, afhankelijk van het aantal vierkante meters en de duur van de verzwijging. Passeert een pand de grens van twaalf maanden, dan kan de gemeente een geschiktheidsbeschikking opleggen en zelf een huurder voordragen.

Op papier is dat een stevig instrumentarium. In de praktijk stuit de handhaving op haar eigen grenzen. De voordrachtsregeling is eenvoudig te omzeilen door er iemand in te zetten of door aan te tonen dat het pand in een langdurig renovatietraject zit. Bovendien is de maximale boete van 7.500 euro relatief klein vergeleken met waardestijging van het vastgoed.

Het Volkshuisvestingsprogramma als kantelpunt

Per 1 januari 2026 is het nieuwe Volkshuisvestingsprogramma 2026–2030 van kracht geworden, onder leiding van wethouder Floor Roduner. Dat heeft geleid tot een aantal concrete beleidswijzigingen die het leegstandsdebat direct raken.

De meest ingrijpende: de versoepeling van de splitsingsregels. Jarenlang was woningsplitsing in het centrum vrijwel onmogelijk, met een minimumoppervlakte-eis van 80 vierkante meter. De raad heeft die grens verlaagd naar 50 vierkante meter. Daarmee worden grote herenhuizen die deels leegstaan of door één persoon worden bewoond, plotseling potentiële starterswoningen, zonder dat er ook maar één steen nieuw hoeft te worden gelegd.

Tegelijkertijd zijn pilots gestart voor hospiaverhuur en woningdelen voor alleenstaanden, waarmee leegstaande kamers in wijken als het Rozenprieel en Haarlem-Oost worden opengesteld voor studenten en mensen met vitale beroepen. Voorstanders steunden de maatregelen; tegenstanders uitten zorgen over de grenzen van de Huisvestingswet.

Vooruitblik

Haarlem heeft haar zaakjes op papier beter voor elkaar dan de meeste vergelijkbare steden. De combinatie van een dekkende verordening, een progressief boetestelsel en een realistisch splitsingsbeleid geeft de stad een breed instrumentarium. De zwakte zit in de uitvoering: handhavingscapaciteit blijft schaars en de ontwijkingsmogelijkheden zorgen voor vertraging.

Aan het Volkshuisvestingsprogramma 2026–2030 zijn meetbare doelen gekoppeld. Drie graadmeters bepalen in de praktijk of het werkt: ten eerste, hoeveel boetes worden omgezet in daadwerkelijk bewoonde panden, in plaats van gewoon betaald en vergeten? Ten tweede, hoeveel woningen worden concreet gesplitst onder de nieuwe 50m²-grens? Ten derde, hoe vaak mondt de voordrachtsregeling uit in een huurcontract in plaats van een bezwaarprocedure? Een eerste tussenbalans is te verwachten bij de programmamidterm in 2028. Dan wordt duidelijk of het instrumentarium tanden heeft, of toch vooral papier is.

Meld leegstand in Haarlem

Haarlemmers zijn betrokken bij hun buurt en hechten aan het behoud van hun stad. Dat zie je in de actieve wijkpolitiek en de sterke lokale gemeenschappen. Loop je al maanden langs een winkelpand in de aanloopstraten waar de luiken dicht blijven? Staat de bovenwoning boven de lege winkel bij jou in de straat al een eeuwigheid zonder bewoner?

Door leegstand te melden bouw je mee aan een transparante kaart van Haarlem. Elke melding helpt de gemeente de blinde vlekken te vullen die de verordening alleen niet ziet. Laat de ruimte van Haarlem niet verloren gaan. Meld een leegstaand pand direct via deze pagina.

VacantMap is een onafhankelijk publiek informatie- en meldpunt dat leegstand in Haarlem in kaart brengt en actieve burgerparticipatie in de stad stimuleert.