Leegstand in Leiden

Versoepeling hospita-verhuur

De versoepeling van de hospita-verhuur is een slimme aanvullende ingreep. Hiermee mogen inwoners nu zonder complexe vergunning een kamer verhuren aan een student, zolang de hoofdbewoner er zelf blijft wonen. Dit lost een deel van de kamernood op zonder dat er gebouwd hoeft te worden, en zonder dat de gemeente handhavers nodig heeft.

Verleiden zonder dwingen, een aanpak die zijn grenzen bereikte

Leidens beleid rustte jarenlang op twee pijlers:

Het gemeentelijke transformatieteam benaderde eigenaren van leegstaande kantoor- en winkelpanden proactief en hielp bij bestemmingswijzigingen. Specifiek in de binnenstad subsidieerde de gemeente via het project Wonen boven Winkels onderzoeken naar constructieve en brandveiligheid, om eigenaren te overtuigen hun ongebruikte etages om te bouwen tot studenten- of starterswoningen.

Maar die vrijblijvendheid heeft ook een keerzijde. De aandacht komt met name te liggen op laaghangend fruit, terwijl de ingewikkelde locaties niet aan bod komen en daardoor langer leeg blijven staan. Voor een stad met een enorme woningnood en wachtlijst voor sociale huurwoningen werd dat een politieke keuze die steeds moeilijker te verdedigen was.

Politiek

In de aanloop naar de verordening was de discussie in de Leidse gemeenteraad flink gepolariseerd. GroenLinks, PvdA en SP eisten een formele meldplicht met stevige boetes en wezen nadrukkelijk naar Haarlem als voorbeeld. "In een stad met een wachtlijst van jaren voor een sociale huurwoning is elke maand dat een pand bewust leegstaat voor speculatie een klap in het gezicht van de woningzoekende," klonk het steevast in de raadszaal.

Wethouder Julius Terpstra en de liberale partijen voerden tegengas: de structurele woonleegstand in Leiden ligt door de extreme schaarste al onder de 1,5 procent. Een verordening zou een bureaucratisch waterhoofd worden voor een probleem dat in de praktijk om een handvol hardnekkige casussen gaat.

Uiteindelijk werd via een initiatiefvoorstel toch een meerderheid gevonden.

Politiek compromis en opvallende concessies

Om tot een meerderheid te komen, is er gekozen voor een politiek compromis. Hierdoor bevat de Leidse verordening een aantal opvallende concessies waardoor deze sterk afwijkt van de standaard in andere steden:

• Meldplicht na 12 maanden: Waar de landelijke en reguliere standaard een meldplicht na 6 maanden leegstand voorschrijft, kiest Leiden specifiek voor een langere termijn van een jaar.
• Uitzondering voor eerste twee huizen: De regeling wordt pas actief vanaf de derde woning. De eigen woning en een eventueel tweede huis zijn volledig uitgezonderd.
• Hardheidsclausule: Er is een vangnet ingebouwd voor eigenaren die een aantoonbare, legitieme reden hebben waarom hun pand leegstaat.
• Alleen gericht op woningen: De verordening richt zich uitsluitend op woonruimte. Omdat de regeling niet geldt voor niet-woningen (zoals kantoren en winkels), blijft circa 35 procent van de vierkante meters in de stad buiten beeld.

Alleen wanneer een eigenaar aan alle voorwaarden voldoet en de (derde, vierde of vijfde) woning langer dan 12 maanden ongebruikt laat, is een melding verplicht. Na deze melding volgt een leegstandoverleg, waarna de gemeente een gebruiker kan voordragen die het pand tegen een marktconforme huurprijs gaat bewonen.

Met de invoering per 1 januari 2027 heeft de Leidse politiek tanden gegeven aan het leegstandsbeleid, zij het met opvallend zachte tanden. De eerste evaluatie staat gepland voor de tweede helft van 2027.

Drie vragen bepalen dan of de verordening effectief is geweest. Hoeveel eigenaren melden zich vrijwillig, ondanks de ruime 12-maandentermijn? Hoe groot blijkt de groep panden die door de combinatie van "derde woning"-drempel en hardheidsclausule volledig buiten het bereik valt? En hoe verhoudt het aantal afgehandelde leegstandsoverleggen zich tot de werkelijke omvang van hardnekkige leegstand in de stad, die politici zelf raamden op een handvol taaie casussen? De antwoorden op die vragen zullen bepalen of de raad de concessies voor een verlengde termijn verdedigt, of alsnog teruggaat naar de tekentafel.

Meld leegstand in Leiden

In de discussie over leegstand mist het perspectief en de betrokkenheid van de inwoners. Juist zij weten wat er speelt en zien wanneer er al jarenlang iets leegstaat. Staat er een winkel of bedrijfspand bij jou in de buurt al lange tijd leeg? Of ken jij een woning in Leiden die lange tijd niet bewoond wordt?

Elke melding helpt zichtbaar te maken waar de leegstand zich bevindt en ondersteund ons onderzoek naar deze locaties.

VacantMap is een onafhankelijk publiek informatie- en meldpunt dat leegstand in Leiden in kaart brengt en actieve burgerparticipatie in de stad stimuleert.