Leegstand in Zaandam

Transformatie

Zaandam is sterk in grootschalige transformatie. Het Hembrugterrein, het voormalige munitiefabrieksterrein aan de Zaan, is uitgegroeid tot een van de meest bijzondere herontwikkelingslocaties van Nederland. Rondom de oude Verkadefabriek en langs de Houthavenkade en de Achtersluispolder worden industriële meters omgebouwd naar woningen en werkruimtes. Zaanstad bouwt inmiddels in recordtempo: in 2026 alleen al worden zo'n 1.900 woningen verwacht.

Maar in de aanloopstraten naar het centrum, de Westzijde, de Zuiddijk, en in wijkcentra als Poelenburg en Peldersveld vertelt het straatbeeld een ander verhaal. Gesloten winkels met daarboven: onbenutte bovenwoningen die volgens provinciaal onderzoek potentieel duizenden extra woningen kan opleveren.

Politiek

De Zaanse politiek belandde begin 2026 in een verwarrende situatie na een kritische uitzending van onderzoeksprogramma Pointer. Toen de gemeenteraad eind 2025 het Beleidskader Detailhandel 2025–2035 vaststelde, stelde wethouder Gerard Onclin de raad gerust: de leegstand was zo laag dat hij zelfs vreesde voor een te krap frictieniveau. De gemeente rekende met 4,6% leegstand.

Die 4,6% bleek te zijn berekend op basis van leegstaande vierkante meters, niet op het aantal panden. Uitgedrukt als percentage van het aantal winkelpanden lag de leegstand op 11,9%. CBS- en Locatus-data bevestigden voor 2026 een stabiele leegstand van ruim 9%. De gemeente had dus een andere meeteenheid gehanteerd dan de standaard in de sector, en daarmee een aanzienlijk gunstiger beeld geschetst dan de feitelijke situatie rechtvaardigde.

Een motie verworpen, een heffing in aantocht

De linkse oppositie diende een motie in voor een Zaanse Leegstandsverordening, naar voorbeeld van Gouda: waarin eigenaren een redelijke huurprijs moeten vragen. De rechtse coalitiemeerderheid verwierp de motie. Een dwingende verordening levert te veel administratieve druk op, luidde het argument. De coalitie kiest liever voor transformatieafspraken in aanloopstraten, waarbij winkels doelgericht worden omgebouwd naar appartementen.

Dat die aanpak werkt voor eigenaren die willen meedenken, staat buiten kijf. Maar voor eigenaren die simpelweg weigeren, biedt het geen enkel handvat. Zaanstad heeft de opkoopbescherming per maart 2026 wel aangescherpt: de WOZ-grens is vastgesteld op 420.000 euro, waarmee direct 68% van de Zaanse koopwoningen is afgeschermd. Een relevante stap, maar die lost de bestaande leegstand niet op.

De raad volgt ondertussen de nationale leegstandsheffing nauwgezet. Nu gemeenten de bevoegdheid krijgen om belasting te heffen over langdurige woonleegstand, en de opbrengsten direct in de gemeentekas vloeien, zien zelfs de meer marktgerichte partijen er brood in, als manier om de handhavingskosten te dekken.

Vooruitblik

Zaanstad presteert goed op nieuwbouw en gebiedstransformatie. Maar qua leegstand heeft de politiek zich pijnlijk blindgestaard op foutieve interne data, en kostbare tijd verloren terwijl panden leeg blijven. Het afwijzen van een formele leegstandsverordening, puur uit angst voor ambtelijke druk, is een luxe die Zaanstad zich met haar transformatieopgave en hardnekkige leegstandscijfers eigenlijk niet kan veroorloven.

Meld leegstand in Zaandam

Heb je informatie over leegstand in Zaandam die nog niet op VacantMap staat? Je kunt eenvoudig een melding doen. Alle inzendingen wordt bekeken door de redactie.

VacantMap is een onafhankelijk publiek informatie- en meldpunt dat leegstand in Zaandam in kaart brengt en actieve burgerparticipatie in de stad stimuleert.