Leegstand in Rijnmond

Verklaringen voor hoge leegstand

Dat verschil tussen de kernstad en de bredere regio is veelzeggend: leegstand concentreert zich sterk in Rotterdam zelf, waar na de verwoesting van het centrum in 1940 een grootschalige, kantoorrijke binnenstad werd herbouwd. Toen de vraag naar dat type kantoren vanaf de jaren negentig terugliep, bleven in de kernstad grote, moeilijk te verhuren panden achter. Rotterdam pakt dat sindsdien actief aan: sinds 2010 is ruim 525.000 m² kantoorruimte in de stad naar een andere functie getransformeerd, en alleen al in 2024 leverde dat 925 nieuwe woningen op — bijna 12% van alle Nederlandse woningen die dat jaar uit transformatie ontstonden, meer dan enige andere gemeente. Provinciebreed (Zuid-Holland) staat nog altijd 50% van het leegstaande vloeroppervlak langer dan een jaar leeg — het hoogste structurele aandeel van alle provincies — maar in Rotterdam zelf is de kantorenleegstand de afgelopen jaren juist snel gedaald.

Diezelfde tweedeling zien we terug in de winkelleegstand: in het centrum van Rotterdam staat 9,8% van de verkooppunten leeg, tegenover 14,4% in Schiedam, 12,9% in Vlaardingen, 12,2% in Spijkenisse en 9,3% in Hellevoetsluis (Locatus, 2024) — de kleinere Maasstadgemeenten binnen Rijnmond kampen dus relatief zwaarder dan de kernstad zelf.

Dat beeld draait volledig om zodra je naar de Rotterdamse haven zelf kijkt: daar is niet te weinig, maar juist te veel vraag naar ruimte. Het ruim 40 kilometer lange havengebied beslaat 12.500 hectare land en water, waarvan bijna de helft bedrijventerrein; slechts zo'n 500 hectare heeft formeel nog geen bestemming, en een deel daarvan is al gereserveerd. Rijk, provincie, gemeente en Havenbedrijf Rotterdam onderzoeken sinds begin 2026 gezamenlijk hoe dat ruimtegebrek op te lossen is — via intensiever ruimtegebruik binnen de bestaande haven, herontwikkeling van bedrijventerreinen elders in de regio, en mogelijk zelfs een zeewaartse uitbreiding van de Maasvlakte. Zelfs de ruimte die vrijkomt doordat fossiel-gebaseerde bedrijven verdwijnen, blijkt vooralsnog onvoldoende om aan de vraag te voldoen.

Die spanning tussen leegstand in de stad en ruimtegebrek in de haven speelt zich af tegen de achtergrond van een fors woningtekort. De regio Rotterdam moet zo'n 98.000 woningen realiseren, terwijl het aantal woningzoekenden in Rotterdam alleen al tussen 2016 en 2022 verdubbelde naar 86.000 — de nood is het grootst in het betaalbare, sociale segment. Een deel van de geplande nieuwbouw loopt bovendien vertraging op door een vol elektriciteitsnet, waardoor nieuwe bouwprojecten sinds medio 2025 op een wachtlijst staan voor stroomaansluiting.

Vooruitblik

Rijnmond laat zien dat de leegstandsopgave groot is, maar Rotterdam laat ook zien dat gerichte transformatie daadwerkelijk verschil maakt: de stad loopt landelijk voorop in het ombouwen van leegstaand kantoorvastgoed naar woningen.

Tegelijk groeit de regio: sinds 2000 kwamen er ruim 182.000 inwoners bij, en de komende decennia neemt het aantal huishoudens naar verwachting met ruim 13% verder toe. Die groei staat op gespannen voet met het woningtekort en het ruimtegebrek dat zich elders in de regio — vooral in de haven — al aandient. Precies daarom is het belangrijk om verstandig om te gaan met de ruimte die er al is: elk leegstaand of onderbenut pand is, in een regio die zo hard groeit en tegelijk tegen haar eigen grenzen aanloopt, een gemiste kans.