Leegstand in Noord-Brabant

Variaties in leegstand

De hoogste percentages liggen niet in Brainport, maar in de grensstreek: Roosendaal (3,5%), Bergen op Zoom (3,2%) en Zundert (3,2%). Ondernemers langs de Brabantse grens klagen al jaren over omzetverlies door "tanktoerisme": Nederlandse consumenten die voor brandstof, tabak en boodschappen de grens over rijden vanwege lagere accijnzen en btw in België. Volgens berichtgeving van Omroep Brabant loopt het omzetverlies voor getroffen grensondernemers op tot 40 à 50 procent — een reëel, meetbaar effect, in tegenstelling tot een aantoonbare daling van Belgische bezoekers aan Nederlandse kant, waar voor deze cijfers geen bewijs voor is. Eindhoven zelf zit met 3,3% ook boven het provinciaal gemiddelde, ondanks — of deels dankzij — de snelle economische groei van de regio, die de stad ook kwetsbaar maakt voor leegstand van verouderd kantoor- en bedrijfsvastgoed dat niet meer aan de eisen van de Brainport-economie voldoet en daarom nieuwbouw snel uit de grond gestampt wordt.

Waarom de cijfers zo uiteenlopen

Brabant kende in de twintigste eeuw een sterke industriële ontwikkeling, van elektronica in Eindhoven tot textiel in Tilburg en schoenindustrie in Waalwijk. Toen die zware industrie vanaf de jaren zestig grotendeels verdween — in Tilburg alleen al kromp de textielwerkgelegenheid tussen 1965 en 1975 van tienduizend naar drieduizend banen — sloeg elke stad een eigen weg in. Eindhoven bouwde voort op zijn technische kennisbasis richting de hightech-toeleveringsketen rond ASML. Tilburg ontwikkelde zich tot onderwijsstad en zorgcentrum en groeide, samen met Waalwijk, uit tot de grootste logistieke hotspot van Nederland. Geen van die transities verklaart in zijn eentje waarom de ene stad nu hoger of lager scoort op leegstand dan de andere: dat hangt minstens zo sterk samen met de grensligging (Roosendaal, Bergen op Zoom, Zundert) en de snelle groei van Brainport (Eindhoven) als met hoe elke stad haar industriële verleden heeft verwerkt.

Beleid en programma's

De provincie Noord-Brabant besteedt regelmatig aandacht aan leegstand, maar is grotendeels afhankelijk van het beleid van de gemeenten. De provincie kan immers geen provinciale leegstandsverordening invoeren. Via de provinciale Ontwikkelagenda Retail wordt er met name ingezet op het compacter maken van winkelgebieden in krimpende centra en op transformatie van leegstaande winkel- en kantoorpanden naar wonen. In de grensgemeenten loopt daarnaast grensoverschrijdende samenwerking met Vlaanderen om de gezamenlijke retail- en leegstandsopgave aan te pakken.

Vooruitblik

Noord-Brabant laat zien dat economische groei — zoals in Brainport — leegstand niet automatisch oplost, en dat de grensstreek met een hardnekkiger winkelleegstandsprobleem kampt dan de rest van de provincie, dit keer wél met een aantoonbare, meetbare oorzaak: tanktoerisme en grenslekkage van bestedingen naar België. Een actueel beeld van leegstand, naast de jaarlijkse CBS-cijfers, blijft in beide gevallen relevant.

Daarom is het belangrijk om leegstand te melden: het CBS-cijfer maakt geen onderscheid tussen winkelleegstand door algemene retaildruk en winkelleegstand die specifiek met de grensligging te maken heeft. Een actuele melding van bewoners gecombineerd met onderzoek van de redactie helpt om dat onderscheid scherper te krijgen en oplossingen sneller te realiseren.